تریدرِ حرفهای کیست و چه فرقی با تریدرِ آماتور دارد؟
تریدرِ حرفهای تریدری است که روشِ کارش تکرارپذیر است، نتیجهاش را میسنجد و طوری معامله میکند که یک اشتباه یا یک روزِ بد او را از بازار بیرون نکند. فرقش با تریدرِ آماتور در هوش نیست، در عادتهایی مثلِ برنامهٔ معاملاتی، ژورنال و محاسبهٔ ریسک و حجمِ معامله پیش از ورود است؛ آماتور حجم را با حس انتخاب میکند.
تفاوتِ تریدر حرفهای و تریدرِ آماتور در هوش یا در یک اندیکاتورِ پنهان نیست. هر دو یک نمودار را می‌بینند و در یک بازار معامله می‌کنند. فرق در کاری است که پیش از ورود، هنگامِ معامله و بعد از خروج انجام می‌دهند: تریدرِ حرفهای پیش از کلیک می‌داند اگر اشتباه کند چقدر از دست می‌دهد، چرا همین‌جا وارد می‌شود و چه چیزی نظرش را عوض میکند. تریدرِ آماتور معمولاً این‌ها را بعد از معامله می‌فهمد.
این راهنما تفاوتِ تریدرهای حرفهای و آماتور را در ده عادتِ مشخص کنارِ هم می‌گذارد، از برنامهٔ معاملاتی و محاسبهٔ حجمِ معامله تا نقطهٔ ورود، دادهٔ حجم و ژورنال، و در پایان مسیری قدم‌به‌قدم برای ترید حرفهای پیشنهاد میکند. هیچ‌کدام از این‌ها قولِ سود نیست؛ بازار به هیچ‌کس چنین قولی نمی‌دهد.
تریدر حرفهای کیست؟
«حرفهای» در بازارهای مالی دو معنا دارد. معنای اول شغلی است: کسی که در بانک، صندوق یا شرکتِ معاملاتی با سرمایهٔ دیگران معامله میکند و زیرِ قواعدِ سختِ ریسکِ همان شرکت کار میکند. معنای دوم رفتاری است و برای این راهنما مهم‌تر: تریدری که روشِ کارش تکرارپذیر است، نتیجهاش را میسنجد و طوری معامله میکند که یک اشتباه یا یک روزِ بد او را از بازار بیرون نکند.
تریدرِ آماتور لزوماً تازه‌کار نیست. کسی که سال‌ها معامله کرده اما هنوز بی‌برنامه وارد می‌شود، حجمِ معامله را با حس تعیین میکند و ضرر را به امیدِ برگشت نگه می‌دارد، همچنان آماتور معامله میکند. برعکس، یک تازه‌کار می‌تواند از روزِ اول عادت‌های حرفهای را تمرین کند.
چند درصد تریدرها موفق هستند؟
ناظرانِ مالیِ اروپا سال‌هاست حساب‌های مشتریانِ خرد را بررسی می‌کنند. ناظرِ مالیِ بریتانیا در سالِ ۲۰۱۶، در نمونه‌ای از حساب‌های مشتریانِ CFD، دید که ۸۲ درصد ضرر کرده‌اند. دو سال بعد، وقتی سازمانِ ناظرِ بازارهای مالیِ اروپا معاملهٔ CFD را برای مشتریانِ خرد محدود کرد، جمع‌بندیِ بررسی‌های ناظرانِ کشورهای عضو این بود که معمولاً ۷۴ تا ۸۹ درصد از حساب‌های خرد ضرر می‌کنند، با میانگینِ ضررِ ۱٬۶۰۰ تا ۲۹٬۰۰۰ یورو برای هر مشتری. از آن زمان بروکرهای اروپایی موظف‌اند درصدِ حساب‌های زیان‌دهِ مشتریانِ خودشان را اعلام کنند.
پژوهش‌ها روی معامله‌گرانِ روزانه همین تصویر را نشان می‌دهند. در برزیل، از کسانی که دست‌کم ۳۰۰ روز روی فیوچرزِ شاخصِ بورس معاملهٔ روزانه کرده بودند، ۹۷ درصد ضرر کردند و کمتر از یک درصد بیش از دستمزدِ یک کارمندِ بانک به دست آوردند. در تایوان، در بررسیِ پانزده سال معاملهٔ روزانه، کمتر از ۱ درصد از معامله‌گران توانستند به‌طورِ پایدار و پس از کسرِ هزینه‌ها بازدهِ مثبت بگیرند. و در آمریکا، در بررسیِ ده‌ها هزار حسابِ خانوار، پرمعامله‌ترین‌ها سالانه ۱۱٫۴ درصد بازده گرفتند، در حالی که بازار ۱۷٫۹ درصد بازده داشت.
این عددها نمی‌گویند ترید غیرممکن است؛ می‌گویند روشِ پیش‌فرضِ بیشترِ مردم شکست می‌خورد. بیشترِ تفاوت‌هایی که در ادامه می‌آید درست همان جاهایی است که پژوهش‌ها ضعفِ معامله‌گرانِ خرد را در آن دیده‌اند: معاملهٔ زیاد، نگه داشتنِ ضرر، حجمِ نسنجیده و نبودِ برنامه.
ده تفاوت تریدر حرفهای و آماتور
۱. برنامهٔ معاملاتی، پیش از باز شدنِ بازار
تریدرِ آماتور نمودار را باز میکند و دنبالِ چیزی برای معامله می‌گردد. تریدرِ حرفهای پیش از باز شدنِ بازار می‌داند در چه نمادی، در چه ساعتی و با چه الگویی معامله میکند و در چه شرایطی اصلاً معامله نمی‌کند. برنامهٔ معاملاتی لازم نیست طولانی باشد؛ کافی است به این پرسش‌ها جوابِ نوشته‌شده بدهد:
- کدام نماد و کدام ساعت‌های روز؟
- شرطِ ورود دقیقاً چیست و چه چیزی آن را باطل میکند؟
- حدِ ضرر و هدف کجا گذاشته می‌شوند؟
- ریسکِ هر معامله و بیشترین ضررِ مجاز در یک روز چقدر است؟
- در چه شرایطی معامله نمی‌کنم؛ مثلاً لحظهٔ انتشارِ خبرهای مهم؟
برنامهٔ نوشته‌شده فایدهٔ دیگری هم دارد: بعد از معامله می‌شود سنجید که اشکال از روش بود یا از اجرا.
۲. ریسک و حجمِ معامله را پیش از ورود حساب میکند
مهم‌ترین تفاوتِ تریدر حرفهای و آماتور همین‌جاست. آماتور حجمِ معامله را با حس یا با عددی ثابت انتخاب میکند و حدِ ضرر را بعد از ورود، یا اصلاً، تعیین میکند. حرفهای اول تصمیم می‌گیرد در این معامله حداکثر چه درصدی از حساب را به خطر بیندازد، بعد حدِ ضرر را جایی می‌گذارد که ایدهٔ معامله باطل می‌شود، و فقط در آخر حجمِ معامله را از این دو حساب میکند:
حجمِ معامله = مبلغِ ریسک ÷ (فاصلهٔ حدِ ضرر × ارزشِ هر واحدِ حرکتِ قیمت)
رقمِ رایج برای ریسکِ هر معامله ۱ تا ۲ درصدِ حساب است. خودِ عدد قراردادی است؛ مهم این است که پیش از ورود تعیین شود و از معامله‌ای به معاملهٔ دیگر بالا و پایین نرود. یک مثال در فارکس: حسابِ ۵٬۰۰۰ دلاری و ریسکِ ۱ درصد، یعنی ۵۰ دلار. حدِ ضرر برای یورو دلار ۲۵ پیپ است و ارزشِ هر پیپ در یک لاتِ استاندارد حدودِ ۱۰ دلار. پس هر لات در این حدِ ضرر ۲۵۰ دلار ریسک دارد و حجمِ درست ۵۰ ÷ ۲۵۰ = ۰٫۲ لات است. اگر حدِ ضرر به ۵۰ پیپ برسد، حجم نصف می‌شود؛ ریسک همان ۵۰ دلار می‌ماند. در فیوچرز هم حساب همین است، فقط به‌جای ارزشِ پیپ، ارزشِ هر تیکِ قرارداد را می‌گذارید.
در این روش جای حدِ ضرر را بازار تعیین میکند و حجم را حساب؛ برعکسِ آماتوری که اول حجم را انتخاب میکند و بعد حدِ ضرر را آن‌قدر نزدیک می‌گذارد که ضررش «کم» به نظر برسد. شرکت‌های معاملاتی علاوه بر سقفِ هر معامله، سقفِ ضررِ روزانه هم دارند؛ وقتی به آن رسیدید، آن روز تمام است.
۳. برای نقطهٔ ورود صبر میکند
یک الگوی آشنای آماتورها این است: روی نمودار ناحیه‌ای را که قیمت چند بار به آن خورده حمایت یا مقاومت می‌نامند و درست بعد از شکستنِ آن، دنبالِ قیمت وارد می‌شوند. ورود دیر است، حدِ ضرر دور می‌افتد و همان ناحیه‌ای که شکسته شد، اغلب جایی است که حدِ ضررِ دیگران فعال می‌شود.
تریدرِ حرفهای جای ورود را از روی سفارش‌ها و معاملات پیدا میکند و برای برگشتِ قیمت به آن‌جا صبر میکند: قیمتی که سفارش‌های لیمیتِ سنگین در آن نشسته یا قیمتی که خریدِ یا فروشِ تهاجمیِ زیادی در آن جذب شده است. ورود نزدیکِ همین سطح و حدِ ضرر چند تیک پشتِ آن، یعنی اگر حق با او نباشد ضرر کوچک است. این روش را در اوردر بوک چیست؟ با جزئیات ببینید.
۴. حجم و جریانِ سفارشات را می‌خواند، نه فقط رنگِ کندل را
بسیاری از تریدرهای آماتور انتظار دارند یک اندیکاتورِ رایگان نقطهٔ ورود و خروج را به آن‌ها بگوید. بیشترِ اندیکاتورهای رایج از خودِ قیمت ساخته می‌شوند و بعد از قیمت حرکت می‌کنند؛ چیزی به آن اضافه نمی‌کنند. تریدرِ حرفهای می‌خواهد بداند پشتِ حرکتِ قیمت چه حجمی بوده و چه کسی، خریدار یا فروشنده، حمله کرده است. این همان چیزی است که اوردر فلو نشان می‌دهد و تحلیل حجمی VSA از روی کندل و حجم می‌خواند.
در فارکسِ اسپات حجمِ متمرکز وجود ندارد و حجمی که متاتریدر نشان می‌دهد شمارِ تغییرهای قیمت در دادهٔ همان بروکر است، نه شمارِ قراردادهای معامله‌شده. برای همین تریدرهای حجمی جفت‌ارزها را با دادهٔ قراردادهای فیوچرزِ همان ارز در بورسِ CME می‌خوانند و معامله را روی جفت‌ارز انجام می‌دهند؛ روشِ آن در حجم معاملات در فارکس و دیتای لول 2 آمده است.
۵. به احتمال فکر میکند، نه به پیش‌بینی
آماتور می‌خواهد بداند معاملهٔ بعدی سود می‌دهد یا نه. حرفهای می‌داند که نتیجهٔ یک معامله تقریباً تصادفی است و فقط نتیجهٔ ده‌ها معاملهٔ مشابه معنا دارد. برای همین به امید ریاضی روشِ خود نگاه میکند. اگر ریسکِ هر معامله را «یک واحد» بگیریم:
امید ریاضی = (درصدِ برد × میانگینِ سود) − (درصدِ باخت × میانگینِ ضرر)
- روشی با ۴۰ درصد برد که سودِ میانگینش ۲ برابرِ ضرر است: ۰٫۴ × ۲ − ۰٫۶ × ۱ = ۰٫۲ واحد برای هر معامله؛ با وجودِ این‌که بیشترِ معامله‌هایش ضرر است.
- روشی با ۷۰ درصد برد که سودِ میانگینش فقط ۰٫۳ برابرِ ضرر است: ۰٫۷ × ۰٫۳ − ۰٫۳ × ۱ = منفی ۰٫۰۹ واحد؛ با وجودِ این‌که بیشترِ معامله‌هایش سود است.
درصدِ برد به‌تنهایی چیزی نمی‌گوید. آماتور دنبالِ روشی است که «همیشه درست» باشد؛ حرفهای دنبالِ روشی است که در مجموع، با ضررهایش، جلو باشد.
۶. ضرر را زود می‌بندد و سود را زود نمی‌بندد
پژوهش‌های تصمیم‌گیری بارها نشان داده‌اند که دردِ یک ضرر برای بیشترِ مردم تقریباً دو برابرِ لذتِ سودی به همان اندازه است. در حساب‌های واقعی این به رفتاری آشنا تبدیل می‌شود: سرمایه‌گذارانِ خرد معامله‌ای را که در سود است زود می‌بندند و معامله‌ای را که در ضرر است به امیدِ برگشت نگه می‌دارند؛ بررسیِ ده هزار حسابِ یک کارگزاری نشان داد این ترجیح با بازدهِ بعدیِ همان سهم‌ها هم توجیه نمی‌شد. حتی معامله‌گرانِ حرفه‌ایِ بورسِ کالای شیکاگو بعد از ضررِ صبح، بعدازظهر ریسکِ بیشتری می‌گرفتند تا جبران کنند.
حرفهای این تمایل را با قاعده کنترل میکند، نه با اراده: حدِ ضرر پیش از ورود در پلتفرم ثبت می‌شود و جابه‌جا کردنش فقط به سمتِ کم کردنِ ریسک مجاز است.
۷. کمتر و انتخابی‌تر معامله میکند
در همان بررسیِ حساب‌های خانوارهای آمریکایی، تفاوتِ پرمعامله‌ترین‌ها با بقیه بیشتر از هزینه می‌آمد تا از تحلیل: معاملهٔ زیاد بخشِ بزرگی از بازده را می‌خورد. هر معامله هزینه دارد: اسپرد، کمیسیون و لغزشِ قیمت. حرفهای فقط وقتی معامله میکند که الگوی برنامه‌اش کامل شده باشد، و روزی که الگو نیامد، معامله نکردن را هم تصمیمی درست می‌داند.
۸. ژورنال می‌نویسد و نتیجه را میسنجد
ژورنالِ معاملاتی برای تریدر حرفهای همان دفترِ حساب است. برای هر معامله این‌ها کافی است:
- تاریخ، ساعت و نماد
- الگو یا دلیلِ ورود، و تصویری از نمودار در لحظهٔ ورود
- قیمتِ ورود، حدِ ضرر، هدف و حجم
- نتیجه بر حسبِ واحدِ ریسک، نه فقط به دلار
- آیا طبقِ برنامه بود؟ و حالِ خودتان پیش از ورود
بعد از چند ده معامله، ژورنال جواب‌هایی می‌دهد که حافظه نمی‌دهد: کدام الگو واقعاً کار میکند، کدام ساعت‌ها بدترین نتیجه را دارند، و چه سهمی از ضررها از معامله‌های بیرون از برنامه آمده است.
۹. هیجان را مدیریت میکند، نه انکار
هیجان را نمی‌شود خاموش کرد. پژوهشی روی ۸۰ معامله‌گرِ روزانه نشان داد آن‌هایی که به سود و ضرر واکنشِ هیجانیِ شدیدتری داشتند، عملکردِ معاملاتیِ به‌طورِ معناداری بدتری داشتند. پژوهشِ دیگری که هنگامِ کار، واکنشِ پوست و ضربانِ قلبِ معامله‌گرانِ حرفهای را اندازه گرفت، دید که حتی باتجربه‌ترین‌ها هم به رویدادهای بازار واکنشِ بدنیِ روشنی دارند. تفاوت در این است که حرفهای برای لحظه‌های هیجانی از پیش قاعده دارد.
قاعده‌های ساده بیشترین کمک را می‌کنند: بعد از دو یا سه ضررِ پشتِ سرِ هم توقف، هیچ معامله‌ای برای «جبرانِ» ضررِ قبلی، و هیچ افزایشِ حجمی بعد از یک روزِ بد.
۱۰. پیش از پول، در شبیه‌ساز تمرین میکند
آماتور روشِ تازه را با پولِ واقعی امتحان میکند. حرفهای اول آن را در حسابِ شبیه‌ساز و با مارکت ریپلی، یعنی پخشِ دوبارهٔ روزهای گذشتهٔ بازار با همهٔ معاملاتشان، تمرین میکند تا ببیند در عمل و نه روی کاغذ چه نتیجه‌ای دارد. هر دو در نینجا تریدر رایگان در دسترس‌اند؛ راهِ فعال کردنشان در آموزش نصب نینجا تریدر آمده است.
تریدر حرفهای و آماتور در یک نگاه
- پیش از ورود: آماتور دنبالِ معامله می‌گردد؛ حرفهای برنامه‌اش را اجرا میکند.
- حجمِ معامله: آماتور با حس؛ حرفهای از ریسک و حدِ ضرر حساب میکند.
- حدِ ضرر: آماتور جابه‌جا یا حذفش میکند؛ حرفهای پیش از ورود ثبتش میکند.
- داده: آماتور سیگنالِ اندیکاتور؛ حرفهای حجم، اوردر بوک و جریانِ سفارشات.
- معیارِ موفقیت: آماتور درصدِ برد؛ حرفهای امید ریاضی و افتِ حساب.
- بعد از معامله: آماتور فراموش میکند؛ حرفهای در ژورنال می‌نویسد و بازبینی میکند.
مسیر تبدیل شدن به یک تریدر حرفهای
آموزش ترید حرفهای با یک دورهٔ کوتاه یا یک روشِ مخفی تمام نمی‌شود؛ مجموعه‌ای از عادت‌هاست که باید تمرین شوند. این ترتیب برای شروع کار میکند:
- بازار و داده‌اش را بشناسید: ساعت‌های معامله، اندازهٔ تیک و ارزشِ آن، و این‌که حجمی که می‌بینید از کجا می‌آید.
- یک الگو را یاد بگیرید، نه ده الگو را: الگویی که دلیلش را می‌فهمید و می‌توانید در شرایطِ واقعی تشخیصش بدهید.
- برنامه‌اش را بنویسید: ورود، حدِ ضرر، هدف، ریسکِ هر معامله و سقفِ ضررِ روزانه.
- در شبیه‌ساز اجرا کنید و همه را ثبت کنید: دست‌کم چند ده معامله، هر کدام در ژورنال.
- کوچک شروع کنید: با کم‌ترین حجمِ ممکن، تا اشتباه‌های اول ارزان تمام شوند.
- هر هفته بازبینی کنید: فقط یک چیز را عوض کنید و نتیجهاش را بسنجید.
برای پایه‌های حجم و اوردر فلو، دورهٔ رایگانِ والیوم تریدینگ نقطهٔ شروعِ آکادمی است.
پرسش‌های رایج درباره تریدر حرفهای
آیا تریدرهای حرفهای ضرر نمی‌کنند؟
ضرر می‌کنند، و گاهی بیشتر از نیمی از معامله‌هایشان. تفاوت در اندازهٔ ضرر است: ضررِ حرفهای از پیش تعیین شده و کوچک است و یک معامله یا یک روز حساب را از بین نمی‌برد.
حرفهای شدن در ترید چقدر طول می‌کشد؟
زمانِ مشخصی ندارد و هر کس عددی قول بدهد، چیزی را قول داده که در اختیارش نیست. معیارِ بهتر از زمان، ژورنال است: وقتی روشی با تعدادِ کافی معامله در شبیه‌ساز و بعد با حجمِ کوچک امید ریاضیِ مثبت داشت، می‌شود قدمِ بعدی را برداشت.
آیا با اندیکاتور می‌شود تریدر حرفهای شد؟
اندیکاتور ابزار است، نه روش. حرفه‌ای‌ها هم از اندیکاتور استفاده می‌کنند، اما تصمیمشان از برنامه، ریسک و خواندنِ حجم می‌آید؛ اندیکاتور فقط دیدنِ همین‌ها را آسان‌تر میکند.
برای شروع چقدر سرمایه لازم است؟
برای تمرین هیچ؛ حسابِ شبیه‌ساز رایگان است. برای معاملهٔ واقعی، سرمایه آن‌قدر باید باشد که ریسکِ حدودِ ۱ درصد اجازهٔ حدِ ضرری را بدهد که روشتان لازم دارد. اگر نمی‌دهد، یا حجمِ کوچک‌تری لازم است یا هنوز زود است.
آموزش ترید حرفهای را از کجا شروع کنم؟
از شناختِ داده و حجم: اوردر فلو و اوردر بوک را بخوانید و با دورهٔ رایگانِ والیوم تریدینگ قدم‌به‌قدم جلو بروید.